Bloog Wirtualna Polska
Jest 1 243 530 bloogów | losowy blog | inne blogi | zaloguj się | załóż bloga
Kanał ATOM Kanał RSS
Kategorie

Sztuka obserwacji praw i mechanizmów

niedziela, 15 października 2006 2:35
Skocz do komentarzy
Patrycja Musiał

Wystawa Szara strefa w Bunkrze Sztuki stwarza interesującą okazję do bliższego przyjrzenia się całokształtowi twórczości Łukasza Skąpskiego. Sposobność jest tym bardziej zachęcająca, że trudno właściwie trafić na szersze opracowania dotyczące dotychczasowego dorobku artysty. W Bunkrze do dyspozycji mamy z jednej strony pokaz nowych działań, z drugiej solidnie przygotowany katalog z obszerną dokumentacją wielu jego projektów, także tych starszych, które nie są na wystawie obecne.

Korzystając z jednego i drugiego źródła, można wyłonić w twórczości Skąpskiego dwie ogólne kategorie prac. Pierwszą stanowią projekty „społeczno-polityczne” zainspirowane aktualną rzeczywistością i mające charakter, mniej lub bardziej ironicznego, komentarza do niej. Druga kategoria prac: „przyrodniczo-kontemplacyjna” ma natomiast z teraźniejszością niewiele wspólnego. Umiejscowiona w rejonach metafizyki, czerpie z obserwacji natury i niezmienności świata. Na pokazanej przez Bunkier Sztuki wystawie Skąpskiego Szara strefa, odnajdziemy ten podział, chociaż prace odnoszące się do pierwszej kategorii stanowią wyraźną większość. Do nich odnosi się też tytuł – Szara strefa nasuwający skojarzenia z działaniem na granicy systemu i prawa.

Dosyć zaskakujący jest fakt, że jeden i ten sam człowiek posiada tak odległe od siebie zainteresowania – od działań kontemplacyjnych po sztukę krytyczną. Skąpski zresztą zdając sobie sprawę z tej intrygującej dla odbiorcy sytuacji, uzasadnia podjęcie tematyki społeczno-politycznej, chęcią pozyskania szerszej publiczności dla swoich projektów[1]. Taka prosta deklaracja jest możliwa dlatego, że twórca odnalazł wspólny mianownik twórczy dla obu kategorii prac. Kluczem jest tutaj obraz artysty-obserwatora, jaki wyłania się z prac Skąpskiego. Bez względu na to, co jest przedmiotem sztuki, obowiązuje u niego poznawcza postawa wobec rzeczywistości. Okazuje się, że właśnie zgodnie z nią Skąpski działa w obu kategoriach tematycznych, podejmując nieustająco badania zjawisk tylko pozornie zmiennych, a tak naprawdę ilustrujących podstawowe reguły, według których funkcjonuje świat. Te zasady odnajdziemy bezpośrednio w każdym projekcie z kategorii „przyrodniczo-kontemplacyjnej”, natomiast pod warstwą narracyjną, kiedy „usuniemy” fabułę, także w kategorii „polityczno-społecznej”.

W pracach, których przedmiotem jest obserwacja przyrody, artysta pokazuje nam rzeczy na pozór oczywiste. Przypomina, że niebo jest niebieskie, a błękit ma różne odcienie, księżyc przemieszcza się po nieboskłonie, wiatr wieje, w nocy jest ciemno. To są informacje o naszym świecie tak podstawowe, że odurzeni szumem cywilizacyjnym, odczuwamy je już prawie wyłącznie intuicyjnie. Jednocześnie to one stanowią przecież fundament naszej orientacji zewnętrznej. Człowiek współczesny musi znów wypracować świadomość tych prostych zjawisk, tak jak świadomość własnego oddechu, która pozwala spojrzeć na własne ciało z odmiennej perspektywy. Taką nową perspektywę otwierają też prace Skąpskiego, który pokazuje, że obserwacje zjawisk przyrody pozwalają zobaczyć więcej niż tylko powierzchowny obraz świata i mogą być dla człowieka wyjściem do rozważań na temat jego prawdziwej natury.

Z kolei projekty polityczno-społeczne artysty są bogatsze w warstwie narracyjnej i dla widza pozornie prostsze w odbiorze, bo zrealizowane w formie dokumentalnej lub paradokumentalnej. Jeden z nich to praca Urządzenia – wideo składające się z kilkunastu, krótkich epizodów, na których ludzie przedstawiają osobiste wynalazki ułatwiające im codzienne funkcjonowanie. Znalazły się tu: system nawadniania roślin, dzwonek, magnes-klamra do paska, wyrzutnia tortów i inne. Niestandardowe, praktyczne lub absurdalne przedmioty stworzone według prywatnych potrzeb i zachcianek prowokują do ciekawej obserwacji dotyczącej motywów ludzkiej kreatywności w systemie nadmiaru. Inny, nieobecny w Bunkrze projekt Skąpskiego – Maszyny, mówi o tym samym zagadnieniu, ale zaistniałym w PRL-owskim systemie permanentnego braku. Oba, bez względu na narracje, są po prostu ilustracją znanego przysłowia, które mówi, że „potrzeba jest matką wynalazków”. Potrzeba generuje w człowieku inicjatywę tworzenia mechanizmów, mających za zadanie maksymalne uproszczenie życia codziennego i zmniejszenie obciążeń finansowych. Artysta w obu projektach wskazuje także na wysoki stopień zindywidualizowania potrzeb jednostki niezależnie od miejsca, w którym ta funkcjonuje.

Kolejną pracą, którą zobaczymy w Bunkrze jest dziewięć obrazów: lakierowanych blach z wyraźnymi rysami. Autor nadał im znaczące tytuły: Audi 8, BMW 7, Leksus 330 etc. Jest to komentarz do częstego szczególnie w Polsce procederu niszczenia luksusowych aut przez zarysowanie karoserii. Oczywiście można interpretować projekt w kategoriach krytyki społeczeństwa konsumpcyjnego, ale można też zobaczyć w nim obraz zazdrości, która przybrała formę choroby społecznej - każda taka rysa to zapis złych emocji, każda jest obrazem agresji i zawiści.

Równie prosta prawda o naturze Polaków wypływa z wideo Żyć. Składają się na nie wypowiedzi Górali na temat polityczne i gospodarcze – jest to seria stereotypowych, choć nie pozbawionych zasadności, opinii o sytuacji naszego kraju: bezrobociu, rolnictwie, politykach. Górale narzekają, potwierdzając obiegową opinie o tym, że malkontenctwo i narzekanie są bardzo głęboko zakorzenione w charakterze Polaków.

Kolejną cechę naszych rodaków ilustruje projekt Przewodnik po Krakowie. Artysta sfilmował tu różne osiedla Krakowa i zapytał przypadkowo napotkanych mieszkańców, o to jak im się mieszka w tych miejscach. Na ekranie zobaczymy nudne, monotonnie jednakowe bloki. Zaskakujący jest fakt, że możemy je zidentyfikować z różnymi, konkretnymi miejscami w mieście. W obiektywie Skąpskiego wszystko staje się jednolitą architektoniczną papką. Bloki wysokie, bloki niskie, szpalery garaży i groteskowe przybudówki usługowe. Dystans, jaki daje pozycja widza sprawia, że trzeźwo oceniamy te miejsca jako brzydkie i nie atrakcyjne. Ku naszemu zaskoczeniu, wszyscy przypadkowi przechodnie chwalą osiedla jako miłe, ładne i przyjemne miejsca do mieszkania. Dlaczego? Artysta zaobserwował po prostu zjawisko patriotyzmu w wydaniu lokalnym, będące przedłużeniem charakterystycznej dla większości Polaków silnie zakorzenionej miłości do ojczyzny.

Kolejną pracą wideo o charakterze krytycznym jest Und…? – obraz przedstawia mężczyznę na tle alpejskiego krajobrazu, który w języku szwajcarskim opowiada o fatalnej jakości życia w kraju, którego nazwa nie pada w całym filmie – chodzi oczywiście o Polskę. Okazuje się jednak, że te informacje płynące z ekranu stanowią opis współczesnej rzeczywistości, tak dla ludzi popularny, że można dopasować go do sytuacji w wielu państwach, szczególnie postkomunistycznych, – Und…? w tym momencie, okazuje się uniwersalną wizją problemów współczesnych systemów państwowych. Podobnie globalny charakter ma zagadnienie, do którego odnosi się wideo zatytułowane Paliwo – stworzone na zasadzie found footages z amerykańskich produkcji prezentuje serię spektakularnych wybuchów, fajerwerków ognia, w których centrum zobaczymy ludzkie sylwetki - ginących lub uratowanych bohaterów. Paliwo jest we współczesnym świecie siłą wywołują konflikty zbrojne, akcje terrorystyczne, służy naciskom politycznym, decyduje o rozwoju państw. To właśnie paliwo, w szczególności ropa i gaz, stało się siłą napędową współczesnej historii. Ma decydujący wpływ na jej rozwój, tak jak spektakularne sceny filmów sensacyjnych decydują o rozwoju ich fabuły.

Tak, trochę poza narracją projektów Łukasza Skąpskiego, a trochę ponad nią odnaleźć można przekaz o ogólnych mechanizmach rządzących we współczesnym świecie i społeczeństwie: kreatywność, indywidualizm, patriotyzm, stereotypy, siły wpływające na historie. Te bliskie sprawy okazują się równie człowiekowi obojętne i pozornie oczywiste jak prawa przyrody. Poinformowany przez media, wyedukowany, żyje doskonaląc mechanizm zobojętnienia pod wpływem nadmiaru bodźców. Skąd taka konkluzja? Na wystawie Skąpskiego spędziłam ponad godzinę, bo mniej więcej tyle czasu potrzeba, by obejrzeć całość materiałów wideo – w tym czasie przewinęło się przez dwie sale wystawowe przynajmniej dziesięć osób, które nie pozostały w nich dłużej niż kilka minut. To właśnie ta sytuacja skłania do refleksji o tym, że sztuka Łukasza Skąpskiego nie porywa, nie wciąga – widzowie w galerii znajdujący się w tym miejscu nieprzypadkowo, poświęcają jej nie więcej niż kilka chwil. Nie jest to zarzut pod adresem twórcy. Po prostu to, co dla niego jest atrakcyjnym polem badań, a dla krytyka bogatym materiałem do analizy, dla odbiorcy stanowi zbiór impulsów, wobec których pozostaje pasywny, tak jak wobec wielu innych ważnych kwestii bezpośrednio wpływających na jego egzystencję.


1. Rozmowa Magdaleny Ujmy z artystą, Katalog Szara Strefa, Kraków 2006

Patrycja Musiał
[19.07.2006]
Podziel się
oceń
0
0


Komentarze do wpisu

Skocz do dodawania komentarzy

Zapamiętaj Nick

Zapamiętaj Blog

Wstaw emotikona

Akceptuję regulamin i zobowiązuję się do przestrzegania jego postanowień.

niedziela, 28 maja 2017

Licznik odwiedzin:  39 668  

Kalendarz

« maj »
pn wt śr cz pt sb nd
01020304050607
08091011121314
15161718192021
22232425262728
293031    

Archiwum

O moim bloogu

Prace Łukasza Skąpskiego

Głosuj na bloog






zobacz wyniki

Wyszukaj

Wpisz szukaną frazę i kliknij Szukaj:

Subskrypcja

Wpisz swój adres e-mail aby otrzymywać info o nowym wpisie:

Statystyki

Odwiedziny: 39668

Lubię to

Więcej w serwisach WP

Bloog.pl

Bloog.pl